
توجه:
خواندن اين پست مقدار قابل ملاحظه اي صبر، شكيبايي، تحمل و مداقه نياز دارد. احتمال ميرود با خواند ن اين پست برخي از فيوزهاي مغزتان دچار سوختگي شود. پس چند فيوز زاپاس به همراه داشته باشيد.
خطر سوسك شدگي:
خواندن اين پست براي آنهايي كه به خطوط قرمز اعتقاد داشته و عبور از آن را هراس دارند توصيه نميشود.
****
براي نتيجه گيري از پست قبلي تموم نظراتي كه نوشته شده بود رو پرينت گرفتم تا سر فرصت بخونم. تك تك اين نظرات رو بارها خوندم. برام جالب بود. نگاههاي مختلف و قشنگي به موضوع وجود داشت. بزارين يه تحليل روي اين نظرات با هم داشته باشيم.
قبلش بايد بگم كه از نظر سنت، عدل الهي يعني اينكه خداوند به همه موجودات و آفريدگانش كه استحقاق داشته باشن، فضل و نعمت عطا ميكنه. بر طبق نظر فقها، در دنيا نه موزون بودن و نه داشتن هارموني مصداق عدله و نه مساوي بودن و نبودن تبعيض. يعني اگه ديديد يه نفر دماغش چهار برابر حالت نرماله و موزون نيست اصلا نبايد به عدل الهي شك كنين. يا اگه ديدين در آفرينش برخي انسانها تبعيض هست و خلقت افراد با هم فرق ميكنه نباي بگين كه عدل الهي رعايت نشده. در رد تعريف سوم ديديد كه علماي دين ميگن خداند چون اولويت بندي نميكنه و اين خصلت اولويت بندي مختص بشر زميني هست، پس اعطاي حق رو بر حسب اولويتها انجام نميده.
در يك كلام ميگن عدل الهي يعني اينكه هر كسي بيشتر استحقاق داشته باشه، بيشتر فيض ميبره!!!
خوب حالا بريم سرغ نظرات دوستان:
رضاي عزيز ما در كامنتش گفته كه من تبعيض رو مشكلدار نمي بينم. بعدش تفاوت رو با تبعيض يكي دونسته كه خيلي رو اين بحث هست. تفاوت چيزي است كه مورد قبوله. اما تبعيض يه جورايي خلاف عدله.
اقليما هم در كامنت طولاني خودش سعي كرده كه بحث عدل الهي رو مفهومي ماورالطبيعه نشون بده كه خوب عقل بشري قاعدتا نميتونه اونو درك كنه. اما من بر اين تعريف اشكال دارم. از نظر حاجي خيلي از مفاهيمي كه از درون دكانهاي ديني بيرون جهيده است به قدري سست هستن كه دكانداران براي قبولاندن اونا به مردم سعي ميكنن اين مفاهيم رو پيچيده نشون بدن و بگن اين دركش از قدرت آدما خارجه. اقليما اعتقاد داره به واسطه وجود معاد اگر حقي در اين دنيا از كسي ضايع شده باشه خدا در اون دنيا جبران ميكنه.
در اين بين حاجي اعتقاد داره اصول دين مفاهيمي مجزا و مستقلن. مثلا اصل توحيد بي هيچ واسطه اي بايد پذيرفته بشه چون يك اصله و براي توجيهش هم درست نيست كه به اصول ديگه متوسل بشيم. اين تكنيك سفسطه گران هست كه براي توجيه معاد سريعا بحث حكمت الهي رو وسط ميكشن يا براي توجيه عدل بحث معاد رو وسط ميارن و خلاصه از اصولي كه قرار بود پذيرفته بشن به صورت مستقل، براي توجيه همديگه كمك ميگيرن. من كاري به آن دنيا ندارم كه بحث روي بود و نبودش خودش يك دنيا حرف داره. من ميگم حق و حقوقي كه از بندگان خدا در اين دنيا ضايع ميشه، چه جوري در همين دنيا جبران ميشه؟
اقليما و اكثر دوستان بر پايه يك جهان بيني توحيدي و ديني عقايد خود را مطرح نمودند. بايد بگم كه مفاهيم توجيه شده بر اساس جهان بيني توحيدي چند صباحي است كه بشريت رو ارضا نميكنه.
همون كلاسهاي معارف و بينش اسلامي كه وقت همه ما رو در اون دوران طلايي نابود كرد اساسا بر مبناي همين تفكر ايدئولوژيك استوار بود و هر جا كم مياورد ميگفت اين از فهم بشر خارجه. يا ميگفت خدا هر كاري بكنه عين عدله!
خلاصه بگم. ابهاماتي كه در مورد عدل مطرح ميشه عمدتا از جنس زمين هست و آسماني نيست كه پاسخش بخواد آسماني باشه. سوال اساسي اينه كه خيلي تفاوتها در اين دنيا هست كه يه جورايي درباره عدل الهي آدم رو مشكوك ميكنه. بحث سياه و سفيد، پولدار و بي پول، خوشگل و زشت، عليل و سالم و ... اينا سوالهاي زميني هست و درست نيست كه براي پاسخش به آسمان و معاد متوسل بشيم. به فرض معاد هم باشه، تكليف اين شصت سال زندگي زميني چي ميشه؟
مطمئن باشيم كه از جهان بيني توحيدي و ديني پاسخي براي عدل پيدا نميكنيم. بايد همينجوري مثل استادهاي بينش و معارف يه جورايي مساله رو ماست مالي كنيم. آخر همه اين كنكاشها بايد متوسل بشيم به حكمت الهي كه به نظرم يه جور خود گول زنيه.
اما شراره هم در پاسخش به پرسشها و پاسخهاي مرسوم از مدل كلاسهاي معارف متوسل شده. ميگه اگه يه كودك معلول به دنيا مياد عوضش خدا قدرتي بهش ميده كه با دندون نقاشي كنه. يعني اينجوري عدل رو اجرا كرده.
ميپرسم آيا اون بچه از وقتي نافش رو بريدن صاحب اين استعداد بوده يا با تمرين و ممارست جبران حس معلوليتش رو كرده؟ توجهت رو به تعريف چهارم عدل جلب ميكنم كه ميگه ادما به واسطه استحقاقشون از فيوضات خدا بهره مند ميشن. سوال ميكنم آيا در استحقاق بچه معلول از براي داشتن اعضاي بدن سالم اشكالي وجود داشت؟ و اصولا مرجع تشخيص اين استحقاق كيست؟
شراره در ادامه بحث مساوات رو پيش كشده و اعتقاد داره كه مساوي بودن باعث رخوت ميشه. اتفاقا تنها جايي كه ميشه در مورد بحث عدل قانع شد همين مساله است كه اگر قرار بود همه يكسان باشن خوب زندگي راكد ميشد. اينجا رو قبول دارم.
بعدش بحث مسابقه رو كردي و مسافتي كه بايد بريم. ميگم چرا در اين مسبقه بعضي با لامبورگيني شركت ميكنن و برخي پياده؟ اين مسابقه از زير بنا مشكلداره عزيز دل برادر!
پدرو عزيز هم بحث توزيع امكانات رو پيش گرفته و انتظارات خداوند رو در قالب آنچيزي كه داده معنا كرده. سوال اينه كه چرا توزيع امكانات تابع رويه مشخصي نيست و يكسان نيست؟ اگه بحث استحقاق بندگان مطرحه، كي گفته اون جنوب شهري با حقوق ماهيانه صد و پنجاه هزار تومان از اون آقاي بالا شهري كه روزي يك و نيم ميليون در مياره استحقاق و توانش كمتره؟ تلاش داشته؟ عرضه داشته؟ نه! اين تلاش و عرضه به نظر من به واسطه وجود اون پشتوانه هاي مالي – كه جد اندر جد بهش ميرسه - ايجاد شده باور كن!
اما حرفهاي آرزو اندكي متفاوت تره:
ميگه: دنيا صحنه مسابقه و مبارزه اس. اگه همه چي رو خدا به ما ميداد كه ديگه انگيزه اي مطرح نبود مثل كسب پول و ...
ميگم: چرا به بعضي ها در همون بدو تولدشون ميلياردها ميليارد ثروت ميده و به بعضي ها هيچي نميده كه برن مبارزه كنن. بابا جون براي مبارزه بايد حداقل جون داشته باشي روي پات وايسي. آدمي كه غذاي روزانه شو نميتونه تامين كنه چه جوري بره مسابقه؟
ميگه: خدا برخي چيزا رو كه در اين دنيا نميده اون دنيا جبران ميكنه
ميگم: تكليف اين 60 سال زندگي زمني چي ميشه؟
ميگه: هر چي رو درك نميكنيم بزاريم به حساب حكمت الهي
ميگم: يه جورايي سر كاريه.
ميگه: يه بچه عليل يك عمر زج ميكشه. عوضش اون دنيا لذت ميبره.
ميگم: تو ميدوني اون تو اين دنيا چه زجري ميكشه؟ اين زجر چه جوري اون دنيا جبران ميشه؟ جبران معلوليت روحي كه اين بچه به وساطه معلوليت جسمي تحمل ميكنه چه جوري انجام ميشه؟
پونه دقيقا به هدف زده بود. عدلي در كار نيست. شير توشيري است. اينجا صحنه مبارزه اس. اما مبارزه اي كه نفرات شركت كننده به اندازه مساوي امكانات ندارن. بايد تلاش كنن و خودشون خودشونو بالا بكشن.
نظام هم انگار چيزي ميخواست بگه كه نيمه كاره گذاشت. نظام حرف خوبي احتمالا خواهد داشت.
نيكو هم اعتقادي به عدل الهي نداره. ميگه: "بستگی داره منظورمون و توقعمون از عدل الهی چی باشه. ..... خوب میگم مگه ما از خدا طلبکاریم؟"
ميگم: نه طلبكار نيستيم. اندكي شاكي هستيم. از ديدن اين همه تفاوت و فاصله.
ميگه :"خدا به هرکس به اندازه ظرفیت و لیاقتش امکانات داده "
ميگم: كي گفته لياقت تو مثلا از دختر جرج بوش كمتره؟ يا از انوشه انصاري كمتره؟.
ميگه: "خوب اینکه من از موقعیتهام استفاده نکردم تقصیرخودمه یا خدا؟"
ميگم: پدر بيامرز. من ميگم اون بياد موقعيتابراي همه فراهم بكنه بعد هر كي استفاده نكرد بره چوبش رو بخوره.
علي مهتدي عزيزم هم به نكات خوبي اشاره كرده. در ابتدا بازهم تاكيد ميكنه كه عدل از مفاهيم ماوراالطبيعه است و عقل ما بهش نميرسه كه البته در اين مورد بحث كرديم. بعد ميگه بعضي چيزا رو خدا به ما نميده چون ميدونه براي ما ضرر داره؟ من در برابر اين نظريه چيزي براي گفتن ندارم. شايد اين جور كه علي ميگه درست باشه.
در ادامه بيعدالتي ها را محصول اعمال خودمون ميدونه كه اينم برام نامفهومه.
درباره جبر و اختيار هم همه چيز رو در كف اختيار ميدونه كه من با اين هم مشكل دارم. كدوم اختيار برادر؟ ما آدما در ابتدايي ترين مساله زندگي كه همانا انتخاب شريعت باشه مجبوريم. ديگه پس كجاش اختياريه؟
****
از جمع بندي اين نظرات به اينت نتيجه ميرسم كه هنوز برخي تابوها آنچنان محكم در ذهنها حكاكي شده كه حتي فكر كردن بهش خيلي سخته.
در پستهاي بعدي مثالهايي ملموس در اين باره ميزنيم.
از همگي دوستان عزيز كه صبر داشته و با ارائه نظرهاي زيبا همكاري كردند متشكرم.
Labels: پارادكسهاي ذهن من